Bazı yazılar vardır; ilk bakışta ölçülü, sakin ve özenli görünür. Cümleler düzgün kurulmuştur, kelimeler tartılmıştır, ses yükselmez, üslup bozulmaz. Fakat metin ilerledikçe insanın zihninde rahatsız edici bir soru büyür: Bu yazı gerçekten bir şey mi söylüyor, yoksa bir şey söylememek için mi bu kadar ustalıkla yazılmıştır?
Son zamanlarda bu şehirde okuduğumuz kimi metinler tam olarak bu hissi verir. Her konuya değiniliyormuş gibi yapılır; beklentiler anlatılır, söylentiler sıralanır, tepkiler aktarılır, hatta eleştiriler dillendirilir. Ancak hakikatin kendisi, her defasında cümlenin tam eşiğinde durur ve bilinçli bir tercihmişçesine geri çekilir. Çünkü bu yazılar gerçeği yazmak için değil, gerçeğe temas edip iz bırakmadan geçmek için kaleme alınmıştır.
Eleştiri vardır elbette.
Ama bu eleştiri, muhatabının uykusunu kaçırmayan, yerinden oynatmayan, hiçbir taşı çatlatmayan bir eleştiridir. Kimse üzerine alınmak zorunda kalmaz, çünkü her cümle itiraz edilmeyecek kadar yuvarlatılmıştır. Metin akar, okunur, hatta beğeni toplar; fakat bittiğinde geriye insanın zihnini meşgul edecek tek bir sarsıntı bile kalmaz.
Bu tür yazıların en güvenli limanı bellidir: “Konuşuluyor…”, “Dillendiriliyor…”, “Böyle düşünenler var…”
Ne kadar risksiz, ne kadar zahmetsiz ifadeler… Oysa kalem, kalabalığın arkasına saklanarak tutulmaz. Kalem dediğin şey, herkes sustuğunda da aynı sözü söyleyebilmektir.
Artık şu gerçeği görmezden gelmek de mümkün değildir:
Ortada bir yazıdan çok, yazı süsü verilmiş bir aktarım vardır. Bu metinlerde derinlikten ziyade sınır, muhakemeden ziyade ezber, iradeden ziyade belirlenmiş bir çerçeve hissedilir. Cümleler bir fikrin doğal sonucu değil; başkası tarafından çizilmiş bir alanın dışına taşamayacak kadar temkinlidir. İnsan ister istemez şurada durur: Burada yazılan gerçekten bir akıl mıdır, yoksa aklın yettiği kadarıyla izin verilmiş bir tekrar mı?
Zira bazı gerçekler vardır; onları yazmak cesaret değil, seviye ister. Herkes duyduğunu aktarabilir, ama herkes anladığını yazamaz. Bu yüzden ortaya çıkan şey düşüncenin ürünü değil, düşünceye vekâleten yapılmış kontrollü bir yazmadır.
Ben bu satırları okurken yalnızca yazılanlara bakmıyorum. Her kelimeyi, her duraklamayı, özellikle de bilinçli biçimde yazılmayan yerleri dikkatle inceliyorum. Çünkü çoğu zaman bir yazıyı ele veren şey, kurduğu cümleler değil; ısrarla kurmaktan kaçındıklarıdır. Söylenmeyenler, söylenenlerden çok daha yüksek sesle konuşur.
Bunu da net biçimde ifade edeyim:
Sen doğruları gerçekten eksiksiz, gerçekten eğip bükmeden yazmayı tercih edene kadar, bu metinleri okumaya, tartmaya ve karşısına söz koymaya devam edeceğim. Bu bir polemik arayışı değildir; kalemin haysiyetine duyulan ısrarlı bir saygıdır. Kaygılarla daraltılmış her cümle, gerçeği eksiltir; gerçeği eksilten her yazı da kalıcılık iddiasını kendi eliyle boşa düşürür.
İzin verirsen, küçük ama yerinde bir öğütle bitireyim:
Kalem, sahibini korumak için tutulduğunda yazıyı küçültür. Hakikati parça parça sunmak, yazanı geçici olarak rahatlatabilir; fakat metni değersizleştirir. Çünkü bu şehir, yarım ağızla söylenen sözleri ayırt edemeyecek kadar tecrübesiz değildir.
Bu şehir, yarım bırakılmış cümlelerle avutulacak bir şehir değildir; burada söz ya bütün ağırlığıyla söylenir ya da susmanın vakarını öğrenmek gerekir.
Hülasa.