İnsan bazen yaşadığı hayata dışarıdan bakabildiğini sanır ama çoğu zaman baktığı şey hayatın kendisi değil, ona alışmış hâlidir; çünkü alışkanlık, gerçeği gizlemenin en konforlu yoludur ve insan, alıştığı şeye bakarken artık görmez, sadece tanır.
Bu ülkede uzun zamandır olan biten tam olarak budur.
Bir şeyler yaşanır, etkisi hissedilir, sonuçları günlük hayata sızar ama adı konmaz; çünkü ad koymak, yüzleşmeyi gerektirir ve yüzleşmek, insanın kendi payını da görmesini zorunlu kılar.
Bu yüzden çoğu hakikat, yanlış olduğu için değil, sessizce taşındığı için kalıcı olur.
Kimse büyük cümleler kurmaz artık.
Büyük cümlelerin bedeli vardır çünkü.
Onun yerine küçük kabuller yayılır, makul gerekçeler çoğalır, “şimdilik” denilen ertelemeler kalıcı hâle gelir ve bir bakarsınız, geçici olan her şey yerleşmiş, yerleşen her şey de “normal” sayılmaya başlamıştır.
İnsanlar genellikle yanlışın kendisine değil, yanlışın yarattığı rahatsızlığa karşı tepki verir; rahatsızlık azaldığında ise yanlış, varlığını sürdürmek için artık mücadele etmek zorunda kalmaz.
Alışılan şey savunulmaz, sorgulanmaz, sadece taşınır.
Taşınan her yük zamanla hafiflemeye değil, insanın omurgasını eğmeye yarar.
Ama eğilen insan bunu fark etmez; çünkü etrafında herkes aynı açıyla duruyordur.
Bir noktadan sonra mesele yoksulluk, adaletsizlik, eksiklik ya da kayıp olmaktan çıkar.
Asıl mesele, bunların hayatın doğal akışı gibi anlatılabilmesi hâline gelir.
İşte tam burada hakikat sessizce yer değiştirir; doğru ile yanlış arasındaki çizgi silinmez ama belirsizleşir.
Kimse kendini kötü biri olarak görmez.
Bu çok kritik bir ayrıntıdır.
Çünkü kötülük çoğu zaman niyetle değil, sorumluluktan kaçınmayla büyür.
İnsan “ben elimden geleni yaptım” dediği anda, aslında elinden gelenin ne kadar azaldığını fark etmez.
Bu ülkede en sık kurulan cümle, en az sorgulanan cümledir.
Zamanla insanlar sorularını kaybeder.
Sorular kaybolduğunda cevaplar da anlamsızlaşır ama bu durum rahatsızlık yaratmaz; çünkü cevap beklemeyen bir toplum, gerçeği de beklemez.
Hayat böylece ilerler.
Sessiz, düzenli, çatışmasız.
Ama bu sessizlik bir barış hâli değildir; bu, konuşma ihtiyacının körelmesidir.
Bir gün dönüp bakıldığında “nasıl buraya geldik?” sorusu sorulur.
Bu soru samimi değildir; çünkü cevabı zaten bilinmektedir.
Buraya gelinmez.
Buraya yavaş yavaş alışılır.
Kimse tek başına bu hâli yaratmaz.
Ama herkes biraz taşır.
Biraz susarak, biraz görmezden gelerek, biraz da “benden önce de böyleydi” diyerek.
Hakikat en çok böyle kaybolur:
Sahipsiz bırakılarak.
Bu yazı bir itiraz değildir.
Bir çağrı hiç değildir.
Kimseyi ikna etmeyi amaçlamaz.
Bu yazı sadece şunu yapar:
Yaşananın, yaşanıyormuş gibi değil;
olduğu gibi durmasına izin verir.
Çünkü bazen hakikat, anlatıldığında değil;
yanına hiçbir şey eklenmeden bırakıldığında daha ağırdır.
Hafızaya emanet.
Ali Suphi